เรื่องเล่า ตอนปราสาทตามืนธม
ปราสาทตามึนธม: เส้นทางสายโบราณบนผืนแผ่นดินอีสานใต้ปราสาทตามึนธม หรือที่เรียกกันในภาษาเขมรว่า ปราสาทตาเมือนธม (ธม ในภาษาเขมรแปลว่า ใหญ่) เป็นหนึ่งในสามของกลุ่มปราสาทตาเมือนที่ตั้งอยู่ในเขตอำเภอพนมดงรัก จังหวัดสุรินทร์ ติดกับชายแดนประเทศไทยและประเทศกัมพูชา โบราณสถานแห่งนี้ไม่ได้เป็นเพียงแค่ซากหินเก่าแก่ แต่เป็นประจักษ์พยานของอารยธรรมขอมโบราณ และเป็นส่วนหนึ่งของ “เส้นทางสายโบราณ” ที่เชื่อมโยงอารยธรรมเข้าหากันที่มาและสถาปัตยกรรมสันนิษฐานว่าปราสาทตามึนธมสร้างขึ้นในราวพุทธศตวรรษที่ 16 ในสมัยพระเจ้าอุทัยทิตยวรมันที่ 2 ศิลปะขอมแบบบาปวน ซึ่งมีความเก่าแก่กว่าปราสาทตาเมือน (บายกรีม) และปราสาทตาเมือนโต๊ดที่อยู่ในกลุ่มเดียวกัน ปราสาทแห่งนี้เป็นปราสาทขนาดใหญ่ที่สุดในกลุ่ม โดยตั้งอยู่บนเนินเขาและสร้างคร่อมโขดหินธรรมชาติที่เชื่อว่าเป็นสยัมภูศิวลึงค์ ซึ่งเป็นสัญลักษณ์ศักดิ์สิทธิ์ของศาสนาฮินดู ลัทธิไศวนิกายที่นับถือพระศิวะเป็นเทพเจ้าสูงสุดการสร้างปราสาทบนโขดหินธรรมชาติแสดงให้เห็นถึงความเชื่อและพิธีกรรมทางศาสนาที่สัมพันธ์กับธรรมชาติอย่างลึกซึ้ง และเป็นเครื่องยืนยันว่าสถานที่แห่งนี้เคยเป็นศูนย์กลางทางศาสนาที่สำคัญในอดีตเส้นทางสายโบราณกลุ่มปราสาทตาเมือนมีความโดดเด่นและมีความสำคัญอย่างยิ่งในแง่ของเส้นทางการค้าและเส้นทางเดินทัพในสมัยโบราณ เชื่อกันว่าบริเวณนี้เป็นเส้นทางผ่านช่องเขาที่สำคัญ ซึ่งเป็นเส้นทางเดียวกับที่ใช้เดินทางจากอังกอร์มายังปราสาทพิมาย กลุ่มปราสาทตาเมือนที่ประกอบด้วย ปราสาทตาเมือน ปราสาทตาเมือนโต๊ด และปราสาทตาเมือนธม จึงทำหน้าที่เป็นเหมือน “สถานีพัก” หรือ “จุดพักแรม” ของผู้ที่เดินทางผ่านช่องเขาดังกล่าว
